Celem ćwiczeń oddechowych jest wyrobienie (E. Minczakiewicz 1997):
• prawidłowego oddechu przeponowego lub pełnego,
• długiej fazy wydechowej (wydech kontrolowany),
• równomierności siły wydechu,
• ekonomicznego wydatkowania powietrza,
umiejętności synchronizowania pauz oddechowych (niezbędnych dla zaczerpnięcia powietrza – wdechu) z treścią wypowiedzi.
Podstawową formą aktywności każdego dziecka jest zabawa, dlatego też pełni ona szczególnie ważną rolę, także w terapii logopedycznej. Poszczególne ćwiczenia mogą zawierać w sobie elementy dobrej zabawy, gry i nie kojarzyć się ze żmudnymi, codziennymi ćwiczeniami usprawniającymi funkcje istotne dla mowy.
Dobrym pomysłem na podniesienie efektywności terapii mowy jest wykorzystywanie codziennych naturalnych sytuacji, w trakcie których można usprawniać także funkcje oddechowe, bez kojarzenia tej aktywności z formą mechanicznych, przez to także często nudnych ćwiczeń.
Poniżej przestawiam kilka istotnych zasad przygotowania interesujących i kształcących zabaw logopedycznych:
• Tematyka zabaw powinna być związana z aktualną porą roku i z ważnymi wydarzeniami, które są dla danej pory roku charakterystyczne, np. święta, uroczystości rodzinne, itp. Koncentracja na aktualnych wydarzeniach sprzyja porządkowaniu wiedzy na temat otaczającego świata.
• Należy zaczynać zawsze od tej tematyki, która jest bliska dziecku i związana jest z jego zainteresowaniami. W późniejszym czasie można zaproponować inny materiał ćwiczeń.
• Należy mieć przygotowane pomoce i przedmioty, które będą wykorzystywane w zabawach logopedycznych, np. kolorowe, plastykowe słomki, kolorowa bibułka, kolorowe piórka itp.
• Dzieci nigdy nie powinny być zmuszane do zabawy, a proponowanie tej formy ćwiczeń powinno być zawsze powiązane z zauważalnym, dobrym samopoczuciem małego człowieka.
• Można angażować do zabaw lub gier innych członków rodziny, ze szczególnym zwróceniem uwagi na rodzeństwo.
• Należy zachęcać dzieci do samodzielnego i twórczego podejścia do wykonywanych ćwiczeń.
Zabawy logopedyczne – zima
1. Materiały do zabawy: biała bibuła, kartka papieru z narysowanymi konturami zielonej choinki, klej, kredki, słomki.
Temat: Świąteczna kartka.
Przebieg zabawy: kartkę papieru składamy na pół i ustawiamy pionowo. Na pierwszej stronie rysujemy kontur choinki. Zadaniem dziecka jest pokolorowanie choinki, następnie odrywanie małych kawałków bibuły i robienie z nich kuleczek „śniegu”. Kuleczki ”śniegu” kładziemy na choince i dmuchamy na nie przez słomkę – w ten sposób robimy „zamieć śnieżną”.
Umieszczamy wszystkie białe kuleczki w jednym miejscu i „przenosimy” je słomką (na wdechu) na wybrane miejsce na choince. Gdy już wszystkie „kulki śniegowe” będą na obrazku, zadaniem dziecka jest ich przyklejenie klejem. Na końcu zabawy można ozdobić tak powstałą kartkę świąteczną innymi elementami i razem z dzieckiem wypisać życzenia dla wybranej osoby.
2. Materiały do zabawy: białe piórka, wycięty z papieru aniołek, klej, nitka, słomki.
Temat: Choinkowa ozdoba – aniołek
Przebieg zabawy: Zadaniem dziecka jest pokolorowanie wyciętego z papieru aniołka. Można go ozdobić dodatkowo innymi elementami – srebrna folią, kawałkami kolorowej bibuły, itp. Następnie kładziemy białe piórka na talerzyk i zadaniem dziecka jest ich zdmuchnięcie na postać aniołka. Kolejną zabawą jest zdmuchnięcie piórek z powstającej ozdoby choinkowej. Na końcu przyklejamy piórka na skrzydła papierowego anioła i kiedy już będą mocno do nich przytwierdzone, należy na nie dmuchać przez słomkę. Aniołka zawieszamy na nitce, aby móc go umieścić na choince. W ten sam sposób można wykonać aniołki w różnych kolorach.
3. Materiały do zabawy: bombka, klej, drobne kawałeczki bibuły w różnych kolorach, np.: żółtej, czerwonej, niebieskiej, srebrnej, słomki,
nożyczki, srebrny lub złoty brokat.
Temat: Kolorowa bombka na choinkę.
Przebieg zabawy: Zadaniem dziecka jest pocięcie nożyczkami bibuły na bardzo małe kawałki. Bombkę smarujemy dokładnie klejem i dmuchamy na nią przez słomkę kawałki kolorowej bibuły, kiedy bibuła będzie już przytwierdzona do bombki, dmuchamy na nią, takzę przez słomkę, srebrny lub złoty brokat.
Zabawy logopedyczne – wiosna
1. Materiały do zabawy: plansza formatu A3, wycięte z kolorowego papieru trzy, małe motylki: czerwony, żółty, niebieski, słomki.
Temat: Wyścig motylków.
Przebieg zabawy: Wzdłuż planszy rysujemy trzy „korytarze” szerokości około 5 cm. Każdy z nich powinien mieć inny kolor: czerwony, żółty, niebieski. Na końcu każdego „korytarza” umieszczamy kwiatek w odpowiednim, takim sam jak korytarz kolorze. Zadaniem dziecka jest dopasowanie papierowego motylka do danego „korytarza” i przesuwanie go w kierunku kwiatka za wydmuchiwanego powietrza przez słomkę. Mierzymy czas, w jakim zadanie zostało wykonane. Zabawa ta może być także grą, w której bierze udział więcej niż jeden uczestnik.
2. Materiały do zabawy: miska w kształcie kwadratu lub prostokąta, kawałki styropianu (małe prostokąty), wykałaczki, słomki, kawałki korowego papieru (żółty, czerwony, zielony, niebieski).
Temat: Łódki na jeziorze.
Przebieg zabawy: Na początku zabawy razem z dzieckiem wykonujemy łódeczki – w kawałki styropianu (małe prostokąty) wbijamy wykałaczki, do których przymocowujemy „ żagle” – małe prostokąty wycięte z kolorowego papieru. Do miski nalewamy wodę i na początku zabawy „przesuwamy” łódeczki za mocą wydychanego powietrza przez słomkę. Można dodatkowo kształcić orientację w przestrzeni, dając polecania np: „płyń w prawo”, „płyń w lewo”.
Do zabawy można zaprosić jeszcze jednego uczestnika i wówczas będą to regaty i wygra ta osoba, która szybciej wykona ćwiczenia oddechowe i przesunie w ten sposób łódkę do mety.
3.Materiały do zabawy: wycięta z papieru biedronka (czarno-biała)kredki, słomki, wycięte z paieru kółka – 12 sztuk, kredki, farby, pędzel.
Temat: Kropki biedronki.
Przebieg zabawy: Prosimy, aby dziecko pokolorowało kredkami lub farbami wyciętą z papieru biedronkę – czerwony tułów i czarna głowa. Rysujemy na skrzydłach biedronki – z dwóch stron kropki (po sześć z każdej strony). Wycinamy z papieru 12 takich samych jak na skrzydłach kropek, a dziecko może je pokolorować na kolor czarny. Zadaniem dziecka jest „przenoszenie” za pomocą słomki (na wdechu) wszystkich kropek w odpowiednie miejsca na biedronce.
Można także przygotować jeszcze jednego owada i zaprosić do zabawy innego uczestnika. Wygra ta osoba, która w najkrótszym czasie przeniesie słomką wszystkie kropki w odpowiednie miejsca.
W ten sam sposób można wykonać także motylka, żuka, itd.
Zabawy logopedyczne – lato
1. Materiały do zabawy: zielona kartka papieru, klej, wycięte z kolorowego papieru: kwiaty w różnym kolorze i kształcie, łodygi i liście w innym odcieniu zieleni niż tło kartki, kolorowe motyle, zielone żabki, słomki.
Temat: Wakacyjna łąka.
Przebieg zabawy: Rozmawiamy z dzieckiem na temat małych, kolorowych obrazków, które będą przyklejane na zielonym tle. Zadaniem dziecka jest ich przeniesienie za pomocą słomki (na wdechu) w wybrane miejsca na łące, a następnie ich przyklejenie.
2. Materiały do zabawy: plastykowy lub drewniany klocek obklejony na każdej z sześciu ścian innym obrazkiem: piórko, piórko i słomka, motylek, motylek i słomka, świeczka, bańki mydlane oraz takie samie przedmioty, czyli: piórko, piórko i słomka, motylek, motylek i słomka, świeczka, bańki mydlane, kredki.
Temat: Logopedyczna kostka do gry.
Przebieg zabawy: Kostkę wykonuje osoba dorosła – obkleja klocek kawałkami papieru (kwadraty), na których są narysowane lub przyklejone ilustracje: piórko, piórko i słomka, motylek, motylek i słomka, świeczka, bańki mydlane. Ilustracje mogą być także czarno-białe, a zadaniem dziecka jest ich pokolorowanie. Zabawa polega na rzucaniu kostka i wykonywaniu zadania, które zostało wylosowane.
3. Materiały do zabawy: świeczki zapachowe w kształcie kwiatów i owoców, słomki.
Temat: Pachnące płomyczki.
Przebieg zabawy: Rozmawiamy z dzieckiem na temat kolorów świeczek, następnie wąchamy je - głęboko wdychając powietrze nosem. Określamy zapach. Następnie zdmuchujemy płomienie zapalonych świec – przez słomkę i bez słomki oraz w trakcie wymawiania sylab „pu”, „fu”.
Zabawy logopedyczne – jesień
1. Materiał do zabawy: wysuszone, wcześniej zebrane razem z dzieckiem liście(różne kształty, kolory, wielkości), słomki, kartka formatu A3 z narysowaną na niej ilustracją drzewa (bez liści), plastykowa miseczka lub mały wiklinowy koszyk.
Temat: Jesienne liście.
Przebieg zabawy: Na początku omawiamy wraz z dzieckiem kształt, kolory i wielkości zebranych liści, które potem kładziemy na narysowanym drzewie. Zadaniem dziecka jest zdmuchnięcie za pomocą słomki wszystkich liści tak, by spadały z drzewa. Wszystkie opadłe liści zbieramy słomką (na wdechu) i przenosimy do miseczki lub małego wiklinowego koszyczka.
2. Materiał do zabawy: kartka papieru, farby, słomki, miseczka z wodą.
Temat: Deszczowy obrazek.
Przebieg zabawy: rozcieńczamy wodą w misce niebieską farbę, a dziecko zanurza pędzel, z którego spadają krople „deszczu” na kartkę. W trakcie tej zabawy powtarzamy „kap”, „kap”. Następne dmuchamy przez słomkę na „krople deszczu” na kartce, tworząc w ten sposób deszczowy, „kropelkowy” obrazek.
3. Materiał do zabawy: brązowa bibuła, klej, karta papieru, na której na środku narysowany jest kosz (może być jedynie koło), słomki.
Temat: Zbieranie orzechów.
Przebieg zabawy: Dziecko wydziera z bibuły małe kawałki, z których robi małe kulki – orzechy. Zadaniem dziecka będzie umieszczenie ich w koszyku (na talerzu) poprzez dmuchanie na nie przez słomkę. Przed ćwiczeniami oddechowymi należy koszyk (talerz) posmarować klejem tak, aby orzeszki przyklejały się do ich powierzchni.