Mam zdolne dziecko

 

O swoich dzieciach bez wątpienia powiemy, że są zdolne. Dla rodziców oznacza to, że są wyjątkowe, niepowtarzalne, szczególne – tylko dlatego, że są w ogóle, że są kochane, że są postrzegane jako najmądrzejsze, najpiękniejsze, „naj-…”. Nie zawsze taka postawa jest związana z faktycznym dostrzeżeniem tej szczególnej zdolności dziecka, która wyróżnia je spośród innych lecz po prostu z miłością do dziecka, czasem nawet z rodzicielskim „zaślepieniem”.

Ale część dzieci ujawnia swoje rzeczywiste zdolności w bardzo wczesnym wieku. Mają ukierunkowane zainteresowania czy pewne predyspozycje, które czynią je wyjątkowymi - interesują się otoczeniem, zależnościami, sami wynajdują sobie zadania, zadają trudne pytania dorosłym, mają silna wolę, nie lubią rutyny, uczą się czytać i pisać w wieku przedszkolnym. Ważne jest więc by te szczególne cechy dostrzec i właściwie rozwijać.

Jak zatem jest z tymi zdolnościami, zwłaszcza gdy dziecko staje się uczniem, wchodzi w nową grupę i nie zawsze jest już takie wyjątkowe?

O zdolnościach ucznia w klasie mówimy wtedy, gdy przy jednakowej motywacji, uprzednim przygotowaniu, w porównywalnych warunkach zewnętrznych poszczególni uczniowie osiągają niejednakowe rezultaty w uczeniu i działaniu. Te różnice to właśnie zdolności.

 

Możemy je podzielić na:

• Zdolności centralne - to parametry całego mózgu, wywierają wpływ na wszystkie czynności poznawcze. To tempo aktywności umysłowej wyznaczone przez indywidualne właściwości fizjologiczne mózgu, ogólną sprawność reprodukowania zapamiętanego materiału, ogólną sprawność kojarzenia.
• Zdolności lokalne - ujawniają się w zadaniach wymagających sprawności spostrzegania wzrokowego, słuchowego, węchowego itp., sprawności motoryczne.
• Czynniki pośredniczące – to nabyte nawyki umysłowe, powstające w wyniku uczenia się (rozumienie słów, rozumienie niededukcyjne).

Osoby zdolne charakteryzują się dwiema podstawowymi cechami: ponadprzeciętnymi osiągnięciami w trakcie aktywności twórczej lub potencjalnymi predyspozycjami do takich osiągnięć, które stwierdzamy podczas badań testami psychologicznymi. Wykazują się nimi
w jednej lub kilku dziedzinach, są to:

• ogólne zdolności umysłowe
• specyficzne umiejętności z głównych przedmiotów szkolnych
• zdolności twórcze i umysłowe
• zdolności przywódcze
• zdolności w sztukach plastycznych i technicznych
• zdolności psychomotoryczne

Zwracajmy więc uwagę na takie cechy dziecka jak:

• Zdolność do efektywnego uczenia się rzeczy nowych i wybitne, stale osiągane wyniki
  w jakiejś aktywności.
• Oryginalność w myśleniu i działaniu, duże nasilenie dążeń poznawczych.
• Przejawianie wysokiego poziomu myślenia analitycznego.
• Łatwość rozumienia i przyswajania symboli abstrakcyjnych i stosunków symbolicznych, właściwego posługiwania się symbolami we własnym działaniu.
• Zainteresowania poznawcze, zdolność do koncentracji uwagi, zwłaszcza w treściach abstrakcyjnych.
• Wrażliwość na problemy i wytrwałość w ich rozwiązywaniu.
• Przeżywanie satysfakcji z rozwiązania problemu i pokonania trudności intelektualnych.

Iloraz inteligencji nie jest jedynym wyznacznikiem zdolności, wskazuje jedynie potencjalne zdolności, które w połączeniu z takimi cechami jak osobowość, stopień zaangażowania
w daną działalność, warunki życia i aktywność własna identyfikują jednostki wybitnie zdolne.

Pełna diagnoza w zakresie zdolności dziecka należy do specjalistów – wykwalifikowanych psychologów i terapeutów poradni. Zadaniem szkoły we współpracy z rodzicami jest stworzenie warunków do tego, aby zdolne dziecko mogło zaistnieć ze swoimi predyspozycjami.

Uczeń zdolny jest indywidualistą. Zdarza się, że w momencie rozpoczęcia nauki rodzic zaczyna słyszeć na temat swojego zdolnego dziecka nieprzychylne uwagi, gdyż sposób przejawiania się wyjątkowości bywa przykry zarówno dla jego kolegów jak i nauczycieli. Dzieci takie są często:

• nietolerancyjne dla innych, zwłaszcza słabszych
• uporczywie dociekają i dowodzą swoich racji, kwestionują zdanie nauczycieli
• nie liczą się z konsekwencjami swojego postępowania w grupie rówieśniczej
• różna hierarchia wartości powoduje ich wyobcowanie z klasy
• swoją osoba absorbują nauczyciela, zabierają czas lekcji
• zawyżają poziom przerabianego materiału i metod, które nie interesują innych

Pamiętajmy o tym, kiedy mając zdolne dziecko słyszymy, że jest nieukiem czy buntownikiem, że za takich byli uważani Isaak Newton, Albert Einstein, Ludwik Pasteur, Karol Darwin, Grzegorz Mendel i wiele innych wybitnych postaci, którzy wywarli ogromny wpływ na wszystkie sfery naszego współczesnego życia. Ale też nie usprawiedliwiajmy tym negatywnych zachowań dziecka nawet jeśli jest wyjątkowo zdolne.

Zdarza się także i tak, że rodzice chcą mieć w domu małego geniusza, którym można by się pochwalić w towarzystwie, zabłysnąć wśród rodziny. Podobnie nauczyciel dostrzegając ucznia zdolnego łatwo może zrobić z niego swoją maskotkę, która jest dowodem na geniusz pedagogiczny nauczyciela i bywa „wystawiana” na wszelkich konkursach, występach, zarzucana „dodatkową robotą”. Takiego dziecka bardzo często nikt nie pyta, czy chce grać na pianinie czy uczyć się sztuk walki. Takie dziecko nie chce zrobić przykrości rodzicom czy nauczycielom więc stara się najlepiej jak umie, wbrew sobie podołać zadaniom. Jest zdolne, więc nawet jak nie chce uczyć się sześciu języków obcych to i tak na pewno się nauczy… Tylko czy o to chodzi?

Zdolności dziecka należy rozwijać, ale z jego pełnym zaangażowaniem emocjonalnym, z pasją,
z zamiłowaniem. Tylko wtedy osiągnie się właściwy efekt – wychowa się zdolne i szczęśliwe dziecko.

Sprawdź czy twoje dziecko jest zdolne
(pamiętaj jednak, że nie jest to test do badania zdolności a jedynie pewne wskaźniki, które wyodrębniają dziecko zdolne spośród innych)

1. Uczy się szybciej
2. Opanowuje szerszy zakres materiału
3. Uczy się inaczej, szuka związków przyczynowo – skutkowych, dąży do odkryć, swobodnie zestawia wiadomości, sięga po dodatkowe informacje, ma bogatsze skojarzenia, potrzebuje większej liczby i lepszych argumentów, posługuje się łatwo językiem danej dziedziny
4. Wyniki uczenia się sięgają głębiej, obejmują rozumienie materiału, rozwiązanie problemu, umiejętność świadomego kierowania własnym procesem umysłowym
5. Uczy się wytrwalej, jeśli tylko uzna sens pracy nad danym materiałem, czyta dużo, chętnie
6. Ma urozmaicone cele uczenia się i zaspokajania ciekawości, zainteresowań, ambicji, realizację odległych planów życiowych
7. Bardziej zależy mu na nagrodach
8. Ma szeroki zakres uwagi, jest zdolny do koncentracji i wytrwałości w rozwiązywaniu problemów
9. Ma bogatsze słownictwo niż rówieśnicy (pod względem ilościowym i jakościowym)
10. Jest zdolny do samodzielnej i efektywnej pracy
11. Wcześniej niż inni (w wieku przedszkolnym) opanowuje umiejętność czytania i pisania
    i potrafi z niej korzystać
12. Wykazuje zdolność wnikliwej obserwacji
13. Wykazuje inicjatywę i oryginalność w pracy umysłowej
14. Wykazuje wysoka sprawność umysłową i szybką reakcję na nowe pomysły
15. Szybko się uczy na pamięć
16. Interesują go problemy natury człowieka i świata, problemy filozoficzne
17. Ma niezwykłą wyobraźnię
18. Z łatwością stosuje się do skomplikowanych instrukcji
19. Ma różne i liczne zainteresowania, często korzysta z biblioteki i innych źródeł informacji
20. Ma wysoki poziom wiary we własne siły
21. Ma większe poczucie humoru, łatwiej dostrzega komiczne aspekty rzeczywistości
22. Jest na ogół lepszy od innych w matematyce

A jeżeli jesteś rodzicem dziecka zdolnego pamiętaj:

1. Zaspokajaj potrzeby poznawcze dziecka:
   • odpowiadaj na zadawane pytania
   • podsuwaj interesujące lektury, gry, zabawy, programy edukacyjne.
   • proponuj wyjścia na wystawy, koncerty, udział w zajęciach dodatkowych
2. Rozwijaj myślenie twórcze:
   • Wzbudzaj twórczą aktywność swego dziecka – otwarty, spontaniczny i twórczy styl życia jest największym darem, jaki rodzice mogą ofiarować.
     • dostarczaj materiałów rozwijających wyobraźnię
     • dostarczaj źródeł, które wzbogacą obrazowość języka (legendy, baśnie ludowe, mity)
     • zostawiaj dziecku czas na myślenie i marzenia na jawie.
     • zachęcaj dziecko do utrwalania swoich pomysłów
     • nadawaj jego wytworom skończona formę (opraw rysunki, złóż tomik
       z wierszy)
     • akceptuj naturalną skłonność do odmiennego spojrzenia na rzeczy
     • chwal przejawianie szerszej indywidualności
     • bądź ostrożny z redagowaniem, poprawianiem tekstów pisanych przez dzieci
     • zachęcaj do bawienia się słowami
     • kochaj dziecko i mów mu o tym
3. Wzmacniaj motywację, zapewniaj wsparcie, stwarzaj poczucie bezpieczeństwa.
4. Stwarzaj sytuacje do częstych spotkań w grupie, doświadczania zespołowego działania, uczestniczenia w spontanicznych i zorganizowanych zajęciach grupowych.
5. Nie zaniedbuj rozwoju fizycznego, zachęcaj go do spędzania czasu wolnego w sposób aktywny ruchowo, zainteresuj jakąś dyscypliną sportową.
6. I pamiętaj: DZIECKO ZDOLNE JEST PRZEDE WSZYSTKIM DZIECKIEM, A DOPIERO POTEM UTALENTOWANYM.

Opracowała mgr Monika Dąbkowska



Literatura:

1. Eby J., Smutny J., Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzieży”, WSiP, 1998
2. Lewis G., Jak wychować utalentowane dziecko, Wydawnictwo Rebis, 1998
3. Internet

Tekst powstał w ramach projektu „Uwaga! Sposób na sukces” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki