METODA RUCHU ROZWIJAJĄCEGO WERONIKI SHERBORNE
A ROZWÓJ UWAGI SŁUCHOWEJ U DZIECI
Metoda Weroniki Sherborne stosowana jest w Wielkiej Brytanii od lat sześćdziesiątych XX wieku. Obecnie ma zwolenników w wielu krajach. W Polsce metodę tę jako pierwsza zaczęła rozpowszechniać prof. Marta Bogdanowicz. Poświęciła ona Metodzie Ruchu Rozwijającego wiele publikacji. Zbudowała również narzędzie badawcze oceniające efektywność metody
w oddziaływaniu na uczestników zajęć, a także ich partnerów w ćwiczeniach. Są to: Skala Obserwacji Zachowania Dziecka oraz Skala Obserwacji Zachowania Rodziców. Niewiele osób podjęło się zbadania i ocenienia efektywności tej terapii. Wiara w jej skuteczność opiera się głównie na subiektywnych relacjach osób pracujących tą metodą, na ich osobistych doświadczeniach. Ocena skuteczności, oddziaływania terapeutycznego Metody Ruchu Rozwijającego jest bardzo trudna. Wymaga wnikliwego zapoznania się z tą metodą, wyznaczenia narzędzi diagnostycznych, stworzenia odpowiedniej grupy badawczej, ale przede wszystkim obserwacji uczestników i umiejętności rzetelnej oceny poziomu funkcjonowania w określonych sferach rozwoju. Metoda ma bardzo szerokie zastosowanie w terapii dzieci, młodzieży, a nawet osób dorosłych. Wspomaga rozwój poznawczy, emocjonalny, społeczny oraz ruchowy. Może być stosowana jako metoda terapeutyczna, ale także jako zabawa integrująca grupę, jako przygotowanie do wprowadzania dziecka w nowe otoczenie, w nowe zadania. Jest również doskonałą formą zabawy w życiu prywatnym z własnymi dziećmi.
W metodzie W. Sherborne wyróżnia się kilka kategorii ruchu:
- ruch prowadzący do poznania własnego ciała
- ruch kształtujący związek jednostki z otoczeniem fizycznym
- ruch wiodący do wytworzenia się związku z drugim człowiekiem
- ruch prowadzący do współdziałania w grupie
- ruch kreatywny
Podstawową potrzebą człowieka jest poznanie i kontrolowanie własnego ciała. Chcąc poznać własne ciało musimy zacząć od ruchów pozwalających na wyczuwanie ciała, potem nazywania poszczególnych części ciała, a następnie utrwalaniu wiedzy o własnym ciele. Stopy, kolana, uda, nogi to części ciała, których poznanie i opanowanie powinno nastąpić jak najwcześniej. Są one szczególnie ważne ze względu na rolę jaką pełnią w życiu człowieka. W ten sposób wykształcamy świadomą kontrolę ciała i ruchów, czego wynikiem jest utrzymywanie równowagi i ukształtowanie własnej tożsamości. Brak kontroli nad własnym ciałem może prowadzić do zaburzeń zachowania, ogranicza poważnie funkcjonowanie człowieka.
Ruch kształtujący związek jednostki z otoczeniem fizycznym ściśle wiąże się z ruchem prowadzącym do poznania własnego ciała. Kiedy zostanie wyodrębnione własne „ja” z otoczenia, należy wykształcić orientację w przestrzeni, na bazie której wytworzy się związek między człowiekiem i tym co go otacza. Ruch ten umożliwia poznanie otoczenia, dzięki czemu dziecko może czuć się swobodnie i nie obawiać się go. Charakterystyczną cechą tych ćwiczeń jest to, że wykonywane są wyłącznie na podłodze. Mogą być to ćwiczenia indywidualne, w parach lub
w grupie. Nieumiejętność budowania związków z otoczeniem może prowadzić do poczucia zagrożenia, zahamowań, niechęci do nowych sytuacji, a w ostateczności do wyizolowania
z otoczenia.
Ruch wiodący do wytwarzania się związku z drugim człowiekiem ma na celu najpierw wytworzenie zaufania, a następnie budowanie związku. Chodzi głównie o motywowanie do nawiązywania pozytywnych relacji i kontaktów z innymi osobami, o wzajemne poznanie
i rozumienie potrzeb, o zaufanie. Dziecko w swoim rozwoju emocjonalnym i społecznym najpierw musi nauczyć się kontaktu z dorosłymi, z jedną osobą, aby było dojrzałe do kontaktów
z rówieśnikami. Do wytworzenia więzi opartej na wzajemnym poznaniu, zrozumieniu potrzeb partnera i wzajemnym zaufaniu dochodzi w trakcie wspólnych doświadczeń w przebiegu zabaw ruchowych, które przypominają zabawy dzieci i dorosłych zwane „baraszkowaniem”.
Ze względu na typ ruchu związki międzyludzkie klasyfikowane są jako:
- ruch „z”
- ruch „przeciwko”
- ruch „razem”
Ruchem „z” określa ćwiczenia ruchowe, gdzie jeden z partnerów pozostaje bierny, a drugi jest aktywny i opiekuńczy. Rolą tego rodzaju ćwiczeń jest dobre poznanie i wyczuwanie potrzeb partnerów, budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa. Ruch „przeciwko” ma uświadomić uczestnikom zabawy ich własną siłę przy współdziałaniu. Nie chodzi tu o konkurowanie, ale
o działanie pozbawione agresji. Są to zabawy ruchowe oparte na mocowaniu, siłowaniu. Następuje zamiana ról: jeden partner słaby, drugi mocny. Zabawy należy przeprowadzać
w sposób kontrolowany, aby nie zrobić krzywdy partnerowi, wyczuwać jego możliwości. Ruch „przeciwko” doskonale kształtuje kontrolę impulsów agresywnych, uświadamia emocje podczas sytuacji konfliktowych. Ruch „razem” wymaga takiego samego zaangażowania od obu partnerów. Ma on prowadzić do wytworzenia harmonii i równowagi. Na tym etapie zabawy ważne jest zaufanie, zrozumienie i współpraca.
Ruch prowadzący do współdziałania w grupie polega również na ruchu „z”, ruchu „przeciwko”
i ruchu „razem”, ponadto zwiększana jest liczba uczestników grupy – zaczynamy od trójek,
a potem tworzymy większe grupy. Celem tych ćwiczeń jest zaangażowanie wszystkich uczestników do działania i współpracy.
Ruch kreatywny opiera się na swobodzie, spontaniczności, kreatywności w działaniach. Zabawy
w tej kategorii charakteryzują się całkowitą swobodą ruchów.
Głównym założeniem Metody Ruchu Rozwijającego jest posługiwanie się ruchem jako narzędziem wspomagania rozwoju psychoruchowego dziecka. Wspomaganie rozwoju następuje poprzez ruch prowadzący do poznania własnego ciała, usprawniania ruchowego, świadomości przestrzeni oraz dzielenia przestrzeni z drugim człowiekiem, nawiązywania z nim więzi. Nacisk kładzie się głównie na rozwój ruchowy, na umiejętność wchodzenia w relacje z człowiekiem, nawiązywanie kontaktów, umacnianie zaufania do siebie i drugiego człowieka. Ćwiczenia proponowane przez Weronikę Sherborne wywodzą się z naturalnych potrzeb dziecka, zaspokajania ich w kontaktach
z drugim człowiekiem. Tzw. „baraszkowanie” jest dowodem tego, że Metoda Ruchu Rozwijającego opiera się na naturalnych i ogólnie znanych zabawach. Samą ideę Metody Ruchu Rozwijającego objaśnia twórczyni: „Na podstawie własnych doświadczeń w nauczaniu i obserwacji ruchu ludzkiego doszłam do wniosku, że wszystkie dzieci mają dwie podstawowe potrzeby: potrzebują czuć się w swoim własnym ciele jak w domu oraz umieć nawiązywać relacje” (W. Sherborne, 1999).
Zajęcia Metodą Ruchu Rozwijającego służą nie tylko rozwojowi ruchowemu, społecznemu, emocjonalnemu i psychicznemu. Podczas zajęć prowadzonych tą metodą można doskonale rozwijać uwagę słuchową. Obok zabaw ruchowych bardzo często wykorzystywane są również zabawy słuchowe. Podstawowym elementem przywitania oraz zabaw podczas zajęć są krótkie piosenki, rymowanki, mające na celu zwrócenie uwagi na każde dziecko, każdego uczestnika zajęć, a także na wytworzenie przyjemnej atmosfery. Rozwijają one świadomość własnego „ja”, ale również zmuszają dziecko do wzmożonej uwagi słuchowej. Przykładowe piosenki na powitanie to: „Na powitanie wszyscy razem”, „Na powitanie”, „Przyszliśmy dziś do szkoły”, „Dzień dobry”, „Witaj....”, „Czy jesteś z nami?”, „Jak miło spotkać cię”, „Dobrze, że jesteś” itp. Podczas elementu zapoznania się z własnym ciałem zabawom ruchowym towarzyszą najczęściej piosenki, które mają zwrócić uwagę dziecka na konkretną część ciała, zazwyczaj dziecko ma za zadanie słuchać, śpiewać i jednocześnie pokazywać wymienianą w piosence część ciała. Do tego mogą posłużyć piosenki: „Każda rączka”, „Pięć paluszków”, „Zimno, zimno”, „Lata osa”, „Wyliczanka”, „Głowa, ramiona”, „W moim pokoju pełno muzyki”, „Moje ręce”, „Praczki”, „Boogie-woogie”, „Prawa strona”, „Nie chcę cię”, „Wycieczka”, „Kaczka”, „Stonoga”, itp. W kolejnych etapach zabawy często wykorzystuje się wystukiwanie rytmu i powtarzanie go przez pozostałych uczestników, kierowanie osobami z zamkniętymi oczami poprzez sygnały głosowe, naśladowanie przez dzieci odgłosów różnych pokazywanych ruchem pojazdów, maszyn. Ważne są również momenty relaksacji z kołysaniem się w rytm nuconego utworu, słuchaniem utworu relaksacyjnego. Uwagę słuchową można rozwijać podczas zabaw z chustą. Jedną z takich zabaw jest „Wywoływanie
i przebieganie”, kiedy prowadzący wywołuje do przebiegania pod uniesioną chustą osoby, które, np. mają siostrę, czarnego kota, itp. Inną zabawą jest „Sałatka owocowa”, gdzie każdy otrzymuje nazwę jednego z owoców i na sygnał musi przebiec pod chustą. Kolejne zabawy to: „Muzyczna chusta” - dzieci falują chustą w rytm słuchanej muzyki, „Szukaj koloru” - uczniowie muszą odszukać i stanąć na wymienianym przez prowadzącego kolorze na chuście, itp. Na zakończenie zajęć prowadzonych Metodą Ruchu Rozwijającego należy uczestników wyciszyć, najczęściej stosuje się wierszyki – masażyki. Prowadzący mówi wierszyk lub opowiada jakąś historię,
a uczestnicy wykonują to, o czym mówi, np., masażyk „Pizza”, „Spacerek”, itp. Innym zakończeniem zajęć może być wspólne śpiewanie kołysanek czy piosenek wyciszających, słuchanie utworów relaksacyjnych lub opowiadanie bajek relaksacyjnych.
Przedstawiając poszczególne elementy zajęć miałam na celu wskazanie, iż metoda ta może być wykorzystywana w zajęciach rozwijających uwagę słuchową. Dzięki zajęciom prowadzonym Metodą Ruchu Rozwijającego uczestnik kształtuje i rozwija wiele umiejętności, jednocześnie integruje się z grupą, poznaje samego siebie, własne ciało, swoje mocne i słabe strony. Prowadzący sam może zdecydować, na jakie elementy rozwoju należy położyć większy nacisk
w pracy z konkretną grupą. Metodę tą polecam wszystkim nauczycielom, jako dobry sposób na integrację grupy, przyjemne zajęcia z dziećmi i rodzicami, wspaniałą zabawę, a przede wszystkim jako sposób na stymulację rozwoju.
Opracowała: mgr Aldona Domeradzka
LITERATURA:
- Bogdanowicz M., Ruch i piosenka dla najmłodszych, Gdańsk 2001.
- Bogdanowicz M., Przytulanki, czyli wierszyki na dziecięce masażyki, Gdańsk 2003.
- Bogdanowicz M., Skale Obserwacji Zachowania Dzieci i Rodziców uczestniczących
w zajęciach Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne, Gdańsk 2004.
- Bogdanowicz M., W co się bawić z dziećmi? Zabawy wspomagające rozwój dziecka, Gdańsk 2004.
- Bogdanowicz M., Kasica A., Ruch Rozwijający dla wszystkich, Gdańsk 2003.
- Bogdanowicz M., Kisiel B., Przesnyska M., Metoda Weroniki Sherborne w terapii
i wspomaganiu rozwoju dziecka, Warszawa 1998.
- Bogdanowicz M., Okrzesik D., Opis i planowanie zajęć według Metody Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne, Gdańsk 2006.
- Sherborne W., Ruch rozwijający dla dzieci, Warszawa 1999.
- Tarasewicz G., Metoda Weroniki Sherborne, Tu jesteśmy, 2000/12.
Tekst powstał w ramach projektu „Uwaga! Sposób na sukces” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki
