Płynność, giętkość i oryginalność jako zdolności myślenia twórczego ucznia

Specyficzne dla człowieka jest to, że granice jego rozwoju zależą od tego w jaki sposób wspomaga się ten rozwój z zewnątrz, w jaki sposób pomaga się człowiekowi wykorzystać jego potencjał intelektualny¹. Dotyczy to w szczególny sposób rozwoju myślenia twórczego.

Zdolności twórcze rozumiane jako naczelne właściwości jednostki pozwalające na dywergencyjne przetrwanie i wytwarzanie informacji są koniecznymi i ważnymi komponentami struktur zdolnosci².

Zdolności uwidaczniają sie w konkretnym czasie i warunkach. W takich warunkach, które są dla zdolności konkretnej jednostki właściwe, konieczne ale i wystarczające. W. Limont³ twierdzi, że zdolność – to przedtem „potencjalność”, która posiada swoistą strukturę i zamienia sie zdolność przy stymulacji środowiskowej. Zdolności twórcze zgodnie z terminologia I.P. Guilforda⁴ określone są jako „zdolności dywergencyjne”. Wszystkie teorie odnoszące się do zdolności twórczych wskazują na znaczną złożoność tychże twórczych zdolności. Najczęściej badacze określają, iż istotę twórczych uzdolnień stanowi: płynność, giętkość i oryginalność (Taylor, Barron, Guilford).

W celu uruchamiania aktywności twórczej ucznia warto organizować warunki rozwoju (także badania) płynności, giętkości i oryginalności szczególnie ideacyjnej, skojarzeniowej
i antycypacyjnej.

Wymienione zdolności myślenia twórczego można poznać dzięki np.: analizie wypowiedzi dzieci.

a) płynność, giętkość i oryginalność ideacyjna

Ważną rolę w procesie twórczym odgrywa płynność ideacyjna. Jej wspieranie u dzieci w młodszym wieku szkolnym powinno należeć do codziennych obowiązków każdego nauczyciela.

Pomocne w określeniu tej zdolności twórczej uczniów może być wytwarzanie przez nich w czasie nieograniczonym wielowariantowych pomysłów zastosowań zwykłych przedmiotów, rzeczy, np.: jabłka, patelni. Uczniowie mogą, (w sposób pisemny, ustny) odpowiadać na pytania : „Do czego służy jabłko?”, do czego jeszcze może służyć jabłko?, do czego służy patelnia?, do czego jeszcze może służyć patelnia?

Wskaźnikiem płynności ideacyjnej myślenia będzie liczba jednorodnych pomysłów zastosowań danego przedmiotu wymyślona przez ucznia. Wskaźnikiem natomiast giętkości myślenia będzie liczba klas wytworzonych pomysłów, a oryginalność wyrazi się w pojedynczych, niespotykanych licznie rozwiązaniach.

b) płynność skojarzeniowa

Duży potencjał twórczy tkwi w umiejętności szybkiego i trafnego generowania słów bliskoznacznych.

Badanie płynności skojarzeniowej może dotyczyć synonimów wyrazów: np.: wyrazu LAS. Należy odrzucić podczas badania wyrazy kojarzące sie z lasem – zwierzęta, rośliny, drzewa lub zdrobnienia : laseczek, lasek, które często podaja uczniowie.

c) płynność antycypacyjna

Uczniowie mogą otrzymać zadanie przewidywania skutków paradoksalnej sytuacji. Problem dywergencyjny może odnosić się do przewidywania „Co by było, gdyby wszystko było ze szkła?”, " Co by było, gdyby przestało świecić słonce?".

Takie pytania problemowe wywołują duże zainteresowanie ze strony uczniów, a także ożywioną dyskusje.

Okazją do stawiania pytań, do czego służy….., co by było, gdyby…..?, czy szukania synonimów znanych dzieciom wyrazów może być każdy temat, problem czy też treści edukacyjne. Owe pytania będą spełniały podwójną rolę, dla ucznia będą stymulatorem, dla nauczyciela możliwością badania zdolności myślenia twórczego ucznia.

Opracowała Alicja Komorowska-Zielony

¹ J.Bruner, poza dostarczone informacje, 1978, s.717
² W. Limont, Synektyka a zdolności twórcze, Toruń 1994, s. 75.
³ Tamże, s. 75.
⁴ I.P. Guilford, Natura inteligencji człowieka, Warszawa 1978.

Tekst powstał w ramach projektu „Uwaga! Sposób na sukces” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki