Najczęstszym zaburzeniem mowy występującym u dzieci jest dyslalia, czyli zaburzenie mowy polegające na niemożności prawidłowego wymawiania określonych dźwięków (Spionek  1969).

Inna autorka – B. Sawa uważa natomiast, że dyslalia to zaburzenie artykulacyjne polegające na opuszczaniu, podstawianiu, zniekształceniu głosek (Sawa 1990).

Artykulacja to ruchy narządów mowy wytwarzających głoski, a wymowa jest efektem czynności narządów mowy (artykulacji).

Istnieje kilka kryteriów różnicujących dyslalię. Jednym z nich jest podział ze względu na rodzaj – nazwę głoski , która jest nieprawidłowo artykułowana. Do tej grupy należy zaliczyć następujące rodzaje dyslalii:

1. Sygmatyzm – inaczej seplenienie, polega na nieprawidłowej artykulacji głosek tzw. szeregu syczącego:/s, z, c, dz/; szeregu ciszącego:/ś, ź, ć, dź/ oraz szumiącego: /sz, ż, cz, dż/. To zaburzenie artykulacji jest najczęściej spotykane u dzieci. Istnieją różne rodzaje sygmatyzmu, spośród których najczęstszym jest sygmatyzm interdentalny (seplenienie międzyzębowe).

2. Rotacyzm to zaburzona, nieprawidłowa artykulacja głoski/r/.

3. Kappacyzm to nieprawidłowa artykulacja głoski /k/.

4. Gammacyzm to rodzaj dyslalii polegający na nieprawidłowej artykulacji głoski /g/.

5. Lambdacyzm to nieprawidłowa artykulacja głoski /l/.

6. Betacyzm to rodzaj dyslalii polegający na nieprawidłowej artykulacji głosek /b/, /p/.

7. Wymowa bezdźwięczna polega przede wszystkim na tym, iż nie są wymawiane głoski dźwięczne, które są zastępowane odpowiednimi głoskami bezdźwięcznymi, np.: zamiast /b/ jest /p/, zamiast /d/ jest /t/, zamiast /w/ jest głoska /f/.

8. Rynolalia to artykulacja z nieprawidłowym poszumem nosowym.

Innym, ważnym diagnostycznie kryterium różnicowania dyslalii jest podział ze względu na sposób wadliwej realizacji dźwięku:

1. Mogilalia to rodzaj dyslalii polegający na braku realizacji danej głoski, na przykład zamiast wyrazu /sanki/ dziecko mówi /anki/.
2. Paralalia to dyslalia polegają ca na zastępowaniu jednej głoski inną, na przykład zamiast /sz/ dziecko wymawia głoskę /ś/.
3. Dyslalia właściwa polega na deformacji głoski lub głosek, na przykład /s/ jest realizowane przez /s/ międzyzębowe.

Wadliwa realizacja dźwięków może dotyczyć każdej nieprawidłowo artykułowanej głoski, czyli możemy mieć do czynienia np.: z mogisygmatyznem (np.: brak głoski /s/, parasygmatyzmem (np.:zastępowanie głoski/sz/ głoską /s/) oraz sygmatyzmem właściwym (np.: międzyzębowa realizacja głoski /s/).

Przyjmuje się, że do 7 roku życia dzieci powinny w sposób prawidłowy realizować wszystkie głoski, nawet te najtrudniejsze, czyli:/sz, ż, cz, dż/ oraz /r/. Wypowiedzi słowne powinny także poprawnie gramatycznie – zarówno jeśli chodzi o używane słownictwo, jak i budowane zdania.

Wszystkie rodzaje zniekształceń głosek oraz nieprawidłowości w budowaniu wypowiedzi słownych wymagają jak najwcześniejszej konsultacji logopedycznej.

Bibliografia:

1. Skorek, E., M., (2001). Oblicza wad wymowy. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.

2. Sawa, B., (1990). Dzieci z zaburzeniami mowy. Warszawa: WSiP.

3. Spionek, H., (1969). Zaburzenia psychoruchowego rozwoju  dziecka. Warszawa: PWN.